BENG-norm en de rol van ventilatie bij energiezuinige gebouwen
BENG-norm en de rol van ventilatie bij energiezuinige gebouwenEnergiezuinig bouwen gaat niet alleen over isolatie, zonnepanelen of een warmtepomp. Ook een goed ontworpen, juist ingemeten en correct ingeregeld ventilatiesysteem hoort bij een energiezuinig gebouw. In dit artikel leggen wij uit wat de Nederlandse BENG-eisen betekenen, hoe ventilatie daarin wordt meegenomen en wat de termen EPB en EPBD hiermee te maken hebben.
Kort samengevat: BENG is de Nederlandse systematiek voor de energieprestatie van nieuwe gebouwen. Een goed ontworpen en ingeregeld ventilatiesysteem ondersteunt een gezond binnenklimaat en kan in de energieprestatieberekening worden meegenomen. Onderhoud achteraf verandert een bestaande woning echter niet automatisch in een BENG-woning.
Wat betekent de BENG-norm?
BENG staat voor Bijna Energieneutrale Gebouwen. Sinds 2021 gelden in Nederland nieuwe energieprestatie-eisen voor nieuwbouw. Ontwerpers en beoordelaars gebruiken deze eisen bij nieuwe woningen en andere gebouwen. Het doel: een gebouw heeft weinig energie nodig, gaat efficiënt met energie om en haalt een zo groot mogelijk deel van de resterende behoefte uit hernieuwbare bronnen.
De beoordeling bestaat niet uit één los getal. Drie afzonderlijke onderdelen laten samen zien hoe het gebouw presteert. Zo kijkt de beoordeling niet alleen naar energieverbruik, maar ook naar de kwaliteit van het ontwerp en de hoeveelheid duurzame energie die op of voor het gebouw beschikbaar is.
Energiebehoefte
Dit onderdeel gaat over de hoeveelheid energie die nodig is voor verwarming en koeling. Isolatie, glas, luchtdichtheid, zoninstraling en het ontwerp van de gebouwschil spelen hierbij een rol.
Fossiel energiegebruik
Dit onderdeel kijkt naar het berekende primaire fossiele energiegebruik voor onder meer verwarming, warm water, koeling en ventilatie. Efficiënte installaties zijn daarom belangrijk.
Hernieuwbare energie
Dit onderdeel beschrijft welk aandeel van de benodigde energie afkomstig is uit hernieuwbare bronnen, zoals zonnepanelen, een warmtepomp of een aansluiting op een geschikt warmtenet.
Welke rol speelt ventilatie bij energiezuinige bouw?
Een energiezuinige woning heeft vaak goede isolatie en een luchtdichte gebouwschil. Dat voorkomt onnodig warmteverlies, maar betekent ook dat lucht niet vanzelf voldoende ververst. Een passend ventilatiesysteem voert vocht, geuren, CO₂ en verontreinigingen af. Zonder voldoende ventilatie kan een woning wel zuinig lijken, maar minder prettig of gezond aanvoelen. Meer informatie over de BENG-eisen staat bij RVO.
Bij mechanische ventilatie zuigt de installatie vervuilde lucht af uit bijvoorbeeld de keuken, badkamer, het toilet en een berging. Verse buitenlucht komt binnen via toevoervoorzieningen, zoals raamroosters. Bij balansventilatie met warmteterugwinning, ook wel een WTW-systeem genoemd, voert de installatie verse lucht mechanisch toe aan woon- en slaapkamers. De warmte uit de afgevoerde binnenlucht kan de binnenkomende buitenlucht voorverwarmen.
Let op bij isolatie en raamkozijnen
Juist bij isolatie en het vervangen van raamkozijnen gaat het in de praktijk regelmatig mis. Een woning met mechanische ventilatie mag niet zomaar volledig worden dichtgezet. Wie bestaande raamroosters verwijdert zonder een goede toevoeroplossing, verstoort mogelijk de luchtbalans. Plaats bij nieuwe kozijnen daarom passende ventilatieroosters, bijvoorbeeld zelfregelende raamroosters of roosters met een warmtestrip. Zo blijft verse lucht gecontroleerd binnenkomen.
De capaciteit, het type ventilatiesysteem, de toevoer- en afvoerpunten en de werking van de installatie kunnen onderdeel zijn van het ontwerp en de energieprestatieberekening van een nieuw gebouw. Een ventilatiesysteem moet daarom niet alleen aanwezig zijn. Het moet ook correct zijn aangelegd, goed bereikbaar blijven voor onderhoud en volgens de ontwerpwaarden kunnen functioneren.
Inmeten en inregelen horen bij een goede uitvoering
Veel bouwprojecten benoemen het juist inmeten en inregelen van mechanische ventilatie en WTW niet als afzonderlijke stap. Toch verdient dit onderdeel aandacht. De luchtvolumes moeten passen bij de woning en bij de bedoelde toevoer- en afvoerpunten. Met een controle komen bouwfouten en verkeerde instellingen eerder aan het licht.
EPB, EPBD en BENG zijn verwante begrippen, maar geen synoniemen. EPBD is de Europese richtlijn over de energieprestatie van gebouwen. In Nederland wordt deze richtlijn vertaald naar nationale wet- en regelgeving. BENG is de Nederlandse beoordelingssystematiek voor de energieprestatie van nieuwe gebouwen. De term EPB wordt in Nederland soms als algemene aanduiding gebruikt, maar is geen afzonderlijke Nederlandse norm die gelijkstaat aan BENG.
Wanneer iemand spreekt over EPB-naleving, is het daarom verstandig om eerst te bepalen welke verplichting wordt bedoeld: de Europese richtlijn, de Nederlandse bouwregels, een energieprestatieberekening of een specifieke eis aan een technische installatie. Voor Nederlandse nieuwbouw ligt de inhoudelijke focus meestal bij de BENG-eisen en het Besluit bouwwerken leefomgeving.
Waarom inregelen en onderhouden belangrijk blijven
Na oplevering
Een nieuw ventilatiesysteem kan alleen goed presteren als de luchtvolumes overeenkomen met het ontwerp. Tijdens het inregelen worden de afzuig- en toevoerhoeveelheden gecontroleerd en waar nodig aangepast. Ook signaleren wij problemen zoals vervuilde ventielen, een verkeerd aangesloten kanaal, onvoldoende toevoer of een ventilator die niet goed functioneert.
Tijdens gebruik
Stof, vet en aanslag kunnen de luchtstromen na verloop van tijd beïnvloeden. Filters van een WTW-unit vervuilen eveneens. Regelmatig onderhoud en controle helpen om de werking, het comfort en de luchtkwaliteit op peil te houden. Dat is praktisch belangrijk, maar vormt op zichzelf geen officiële nieuwe BENG-berekening.
Bij klachten zoals condens, muffe lucht, aanhoudend hoge luchtvochtigheid of geluid uit de ventilatie is het verstandig om niet alleen naar de motor te kijken. Ook ventielen, kanalen, roosters, filters en de onderlinge balans van het ventilatiesysteem kunnen de oorzaak zijn. Een inspectie en meting geven een betrouwbaarder beeld dan alleen afgaan op de stand van de schakelaar.
Wat betekent dit voor bestaande woningen?
De BENG-eisen zijn vooral gekoppeld aan nieuwbouw en zijn niet bedoeld als algemene onderhoudsnorm voor iedere bestaande woning. Bij een bestaande woning kan een goed onderhouden ventilatiesysteem wel bijdragen aan een comfortabeler en gezonder binnenklimaat. Ook kan het energiegebruik van de installatie worden beperkt wanneer de motor, regeling en luchtstromen goed functioneren.
Ventilatie bij verbouwing en renovatie
Laat bij verbouwing of renovatie vooraf beoordelen welke gevolgen de werkzaamheden hebben voor de ventilatie. Het verwijderen van een raamrooster, het verplaatsen van een keuken, het dichtzetten van een afzuigpunt of het isoleren zonder aandacht voor luchttoevoer kan de werking van het ventilatiesysteem verstoren. Bij een WTW-installatie is bovendien aandacht nodig voor zowel toevoer als afvoer.
Controle door een deskundige
Een ventilatiebedrijf kan de installatie controleren, reinigen, meten en opnieuw inregelen. Voor een officiële energieprestatieberekening of beoordeling van de volledige gebouwprestatie is daarnaast een bevoegde energieprestatieadviseur of bouwkundig deskundige nodig.
Wilt u weten hoe uw ventilatiesysteem presteert?
Met een inspectiecheck brengen wij de staat en werking van uw mechanische ventilatie of WTW-systeem in kaart. Daarna bespreken wij welke werkzaamheden passend zijn, zoals onderhoud, reiniging, meting of inregelen.
Neem contact op